Bagádusá korona birra æjgádijda, mánájda ja sidjij gudi li iesselissan

Máná ja korona

Máná vuojnnet buorebut dávdav koronavirus gå vuorrasappo gierddi. Valla mánájs máhttá dávdda iehtjádijda njoammot.  

Bessi gus máná aktan stuvssit jali aktan liehket?

Gájka bivddiduvvi ienemusát sijdan årutjit. Máhtti oarbbenij sæbrástallat gåktu ieme láhkáj, dat guosská aj mánájda sirádam familjajs gænna li ienep sijda. Oajvveulmme l huoman sæbrástallat nav binná ulmutjij gå máhttelis.

• Mij ep buorren ane ienebujt tjoahkkit stuvssitjit jalik aktisasj dåjmajda. Ulmme l sierra liehket njoammomav hieredittjat.
• Árvvalus la binnemusát mehtera gaskav ietjá ulmutjijda.
• Sæbrástallam luluj gártjeduvvat (gallegasj tijma).

Bærrájgåtsåtjit mánáj dárbov stuvssitjit ietjá mánáj máhtti adnet avtav jali guokta stuoves stuvssimrádna ja sæmmi stuvssimrádnaj gætjo guhttalav aktan liehket. Sæmmi aj nuorájda guosská.

• Buorep la æjvvalit ålggon stuvssitjit gå goaden.
• Stuvssimsaje måttij mánáj sæmmi bále lulun garveduvvat. Árvvalus mehter gaskav doajmmá aj dán gáktuj.
• Riegádimbiejvveávvudallama lulun maŋeduvvat.
• Idjadimguossidime lulun gártjeduvvat dáv guhttalav.
• Basá giedajt álu, stuvssima åvddåla, stuvssidahttijn ja stuvssima maŋŋela, ja adnit ávkálasj gåssåmdábijt.

Máná ja nuora gænna li dávddamerka vuojŋadakinfeksjåvnås galggi sijdan liehket ja buoremus jus ælla ietjá mánáj ja nuoraj siegen gudi ælla goahteulmutja. Dát guosská aj binná dávddamerkajda. Máná ja nuora gudi li sijddamåsskusin jali sijddakarantenan e galga sæbrástallat mánáj ja nuoraj gudi ælla goahteulmutja.

Náv ságasta mánáj korona birra

Ájnas la ságastit mánáj ja nuoraj hieredittjat balov ja dagátjit dårvov dálla gå biejve li nav ietjálágátja.

• Ságasta mánáj manen skåvlå, mánágárde ja asstoájggedåjma li giddiduvvam. Tjielggi dat la hieredittjat vaj koronavirus ij galga vijddásappot oabllot.
• Gatjáda majt sij li gullam jali låhkåm korona birra ja jus li juoga massta ållagasj mårådi.
• Diededa duolla ja almma diedojt. Gehtja vaj i alvvi jalik dåssjen ane. Skihpudahka l vasste, valla Vuonan lip gárvedam.
• Ale mánájt dåssjev diertjesta – gåssåt ja gassnet la dábálasj, ja ienemusá gudi koronavirusij báddu binná dávddamerkajt oadtju.
• Ságasta dan birra, ij dárbaha ådåsijt gætjo ájgev tjuovvot, ja buorre jus mánáj sjiehtada man álu. Tjåhkkåha gal mánáj siegen ja ságasta dan birra majt vuojnnebihtit, gullabihtit ja låhkåbihtit.
• Ájnas la mánáv gulldalit. Gulldala dárkkelit, ja dibde mánáv ållit ságastimes.
• Mujte jut ållagasj unnep máná «dievddi» ájádusgåvåj gå la juoga majt e dádjada.
• Subtsasta almmavuodav tjielggasit. Subtsasta galla nuppádis, duon dán láhkáj.
• Tjielggi man láhkáj njoammu (gåjkudisbádudahka lahkusin) – ja man láhkáj hiereda njoammomav (ávkálasj basádimdábe, gassnet giehtagávvaj jnv.)
• Åro tjielgas jut loahpe la ballat, hådjånit jali suhttat gå biejve nav ietjálágátja sjaddi ja ij besa nav gåktu iemeláhkáj dahkat.
• Subtsasta jut li moadda tuvsán dálkudiddje ja skihppijsujttára ja iehtjáda gudi bærrájgåhtsi jut sij gudi skihppáji buorre dálkudimev oadtju.
• Gárveda mánájt makkir ietjá rievddadime åvddålijguovlluj båhtali, duola dagu jut æjgádijda sijdas barggi, rádna ja lahka berraha e sjatta nav vuojga guossáj boahtet, mano ja riegádimbiejvveávvudallama jnv. maŋeduvvi.
• Tjielggi jut dát dille la guhttalij, sjaddá dábálasj dille vat, valla ep rat diede goassa.

Mujte aj:

Máná ja nuora álu diedojt internehtan åhtsi. Gehtjasta mánáj internæhttaadnemav. Gatjáda galla jus li uddni låhkåm koronavirusa birra nehtan.  

Nuora ábaj ludtjusattjaj ságasti ja máhtti edna diedov oadtjot ma ælla riekta. Látje vaj bessi dujna ságastit. Ale vajálduhte, nuora aj máhtti muodástuvvat ja dárbahit ållessjattugijn ságastit.

Dát filmma l dagádum ulmmejuohkusij máná ja nuora. Máhttá válljit vuolletevstajt moatte giellaj jus dieddela jårunattjav vuollelin.

• Dieddela jårunattjav vuollelin gå la filmav rahpam.
• Gádoda «Automatisk avspilling» jus ruoppsadin tjuovggá.
• Vállji «Innstillinger»
• Dieddela «Teksting»
• Vállji «Oversett automatisk»
• Vállji gielav

Dáj dagoj vuolletevstav válljidum giellaj vuojnnu (valla jiedna l vilá dárruj). Mij ep vissásit diede jus jårggålibme l ållu duolla.  

Bagádusá dunji æjgádin

Skåvlå ja mánágárde li giddidum dan diehti gå gájka hæhttu viehkedit gártjedittjat  korona-epidemijjav njoammomav. Dát muodástuhttá ja diertjeguvvá måttijt berrahijt. Dánna li muhtem bagádusá ma máhtti viehkken liehket ådå bæjválasj iellemin rijbadittjat:

• Ávkken la bisodit dábálasj dábijt bårråm- ja oaddámmuttoj.
• Dajt tijmajt ma li dábálasj skåvllåájggen, ávttjiduvvá jut máná dahki  skåvllåbargov, tjuorggi, låhki jali girjijt gulldali, ja li ålggon varres ilmen ja ælla nav lahka iehtjádij.
• Tjalmostahte positijvva dagojt majt goahtevehka máhttá aktan dahkat  – duola dagu filmajt guovllat, musihkav gulldalit, aktan låhkåt, ålggon váttsatjit jali spellav spellat. Mujte aktan biebbmobievde birra tjåhkkåhit.
• Mujte val dån la åvddågåvvån mánájda. Man láhkáj dån diertjestimij rijbada,  man láhkáj dij ållessjattuga dile birra ságastallabihtit, ja man láhkáj didjij vájkkudi, vájkkudi mánájda.
• Dåbdo dagu ballo, iehpedádjo, håjesvuohta ja aktuvuohta li dábálasj reaksjåvnå dakkir sierra dilijn. Máná li hielle ållessjattugij dåbdoj gáktuj, ja buorep la bihkovuodajn dåbdoj gáktuj ienni gå dajt tjiehkat.
• Máná vájkkuduvvi duon dán láhkáj. Muhtema vuojnnet e bárebut reagieri gå sijáj ságasta, valla maŋŋelattja muodástuvvi. Gehtjasta sijáv ållagasj iehkedijt ja ijájt. Moadda máná ållagasj dalloj muodástuvvi.
• Ájnas la diedojt åttjudit, valla buorep la gártjedit adnemav sosiálla medijjás ja dakkárijs jus buktá ienep diertjestimev ja dåssjedis balov.
• Åttjuda viehkev iehtjádijs  – Ale balá viehkev ánodimes.

Ságasta dan birra, majt galggá goahtevehka dahkat jus soames nævrru ja skihppá.  Jus la dárbbo bággomåsskusij: Tjielggi mav dat merkaj ja ságasta majt lulujda dahkat vaj sjaddá nav hávsske gå máhttelis.

Iesselissan ja korona

Majt diehtep iesselisáj ja koronavirusa birra?

• Iesselisájn máhtta vádálabbo muhtem virusinfeksjåvnåj åvddånibmáj jus sidjij njoammu, duola dagu influænnsa. Mij ep ájn diede jus dát aj guosská skihpudahkaj covid-19.
• Folkehelseinstituttet la dahkam bagádusájt iesselisájda.

Máhttá gus virus njoammot iednes mánnáj riegádahttema åvddåla, riegádahttemin jali riegádahttema maŋŋela?

Dálla l iehpevisses jus koronavirus máhttá njoammot iednes mánnáj riegádahttema åvddåla, riegádahttemin jali riegádahttema maŋŋela.

Lulun iesselisá juoga sierra dahkat duostudittjat?

• Bagádusá koronavirus njoammomav duostudittjat li sæmmi gå ietjá infeksjåvnnådávdaj gáktuj, duola dagu ávkálasj basádimdábe ja garvvet iehpedárbulasj sæbrástallam ulmutjij gænna li dávddamerka vuojŋadakinfeksjåvnås.
• Iesselisá 2. ja 3. trimesterin, ja iesselisá 1.trimesterin gænna aj li vádáfaktåvrå, ávttjiduvvi váldátjit vaksijnav dábálasj influensa duostutjit Lenke til et annet nettsted, åpnes i nytt vindu.. Dát doajmmá berustahtek koronavirusinfeksjåvnås.